Lớp 11 · Kết nối tri thức với cuộc sống · Viết
Viết: Nghị luận về một tác phẩm truyện (đặc điểm trong cách kể của tác giả)
Mục tiêu bài học
- Xác định yêu cầu của bài nghị luận về cách kể trong tác phẩm truyện.
- Nhận diện các yếu tố của nghệ thuật kể: ngôi kể, điểm nhìn, lời kể, trình tự.
- Lập dàn ý với luận điểm, lí lẽ, bằng chứng rõ ràng.
- Viết và tự đánh giá bài viết.
1. Yêu cầu của kiểu bài
- Giới thiệu tác phẩm và nêu nhận định khái quát về cách kể của tác giả.
- Phân tích các đặc điểm nổi bật trong cách kể: người kể và ngôi kể, điểm nhìn và sự dịch chuyển điểm nhìn, lời người kể và lời nhân vật, cách sắp xếp sự kiện (tuần tự, đan xen quá khứ – hiện tại), giọng điệu.
- Chỉ ra tác dụng của cách kể đối với việc thể hiện nhân vật và chủ đề.
- Đánh giá nét riêng, sáng tạo của tác giả.
2. Dàn ý chung
- Mở bài: giới thiệu tác giả, tác phẩm; nêu vấn đề (đặc điểm cách kể).
- Thân bài: mỗi đặc điểm của cách kể là một luận điểm, gồm: nêu đặc điểm → dẫn chứng từ văn bản → phân tích tác dụng.
- Kết bài: khẳng định giá trị nghệ thuật kể chuyện và ấn tượng của bản thân.
3. Ví dụ: cách kể trong Chí Phèo
- Luận điểm 1 – Kết cấu đảo trật tự thời gian: truyện mở đầu bằng tiếng chửi của Chí khi đã tha hóa, rồi mới quay về quá khứ — gây tò mò, nhấn mạnh bi kịch.
- Luận điểm 2 – Đa điểm nhìn: khi là người kể khách quan, khi là dân làng Vũ Đại, khi là chính Chí — tạo cái nhìn nhiều chiều.
- Luận điểm 3 – Lời nửa trực tiếp, giọng điệu đan xen: lạnh lùng mà xót thương, khiến người đọc vừa thấy hiện thực, vừa cảm được tấm lòng nhà văn.
4. Quy trình viết
- Đọc kĩ tác phẩm, đánh dấu các đoạn tiêu biểu về cách kể.
- Tìm ý: trả lời các câu hỏi "Ai kể? Kể từ đâu nhìn? Kể theo trình tự nào? Lời kể có gì đặc biệt? Tác dụng?"
- Lập dàn ý, viết bài, chú ý trích dẫn ngắn và chính xác.
- Đọc lại, sửa lỗi diễn đạt và kiểm tra tính mạch lạc.
| Tiêu chí tự đánh giá | Đạt |
|---|---|
| Xác định đúng vấn đề: cách kể của tác giả | ☐ |
| Phân tích ít nhất hai đặc điểm của cách kể, có dẫn chứng | ☐ |
| Chỉ rõ tác dụng của cách kể với nhân vật, chủ đề | ☐ |
| Bố cục mạch lạc, diễn đạt trong sáng, có ý kiến riêng | ☐ |