Năng lực sáng tạo (Phan Đình Diệu)

1. Tìm hiểu chung

• Phan Đình Diệu (1936 – 2018): giáo sư, nhà toán học, nhà khoa học máy tính, một trong những người có công đầu xây dựng ngành tin học Việt Nam; tích cực tham gia hoạt động xã hội vì khát vọng đổi mới đất nước.
• Văn bản: nguyên có nhan đề Năng lực sáng tạo: làm sao để có?, sau in trong cuốn Trên đường đến những chuẩn mực khoa học với nhan đề ngắn gọn, khái quát hơn.
• Thể loại: nghị luận xã hội.

2. Đọc hiểu chi tiết

2.1. Luận đề

Năng lực sáng tạo là yếu tố quyết định sự phát triển của mỗi người và của cả dân tộc, đặc biệt trong thời đại kinh tế tri thức; cần có môi trường để khơi dậy và nuôi dưỡng nó.

2.2. Các luận điểm

1. Giải thích: sáng tạo là khả năng tạo ra cái mới có giá trị; mỗi con người đều có tiềm năng sáng tạo.
2. Vai trò: trong thời đại tri thức, sáng tạo là nguồn lực quan trọng nhất, quyết định sức cạnh tranh của quốc gia.
3. Điều kiện: sáng tạo cần tự do tư duy, môi trường dân chủ, nền giáo dục khuyến khích hỏi han, phản biện thay vì học thuộc, rập khuôn.

2.3. Nghệ thuật lập luận

• Phối hợp giải thích, chứng minh, so sánh, bình luận.
• Bằng chứng từ lịch sử khoa học và kinh nghiệm phát triển của các quốc gia.
• Văn phong khoa học, chặt chẽ mà gần gũi.

3. Tổng kết

• Nội dung: khẳng định tầm quan trọng của sáng tạo; khơi dậy năng lực sáng tạo của từng người và cả dân tộc để đất nước tiến kịp thế giới.
• Nghệ thuật: văn phong khoa học, mạch lạc; lập luận xác đáng; dẫn chứng phong phú.

Sáng tạo không phải đặc quyền của thiên tài — nó bắt đầu từ việc dám đặt câu hỏi và dám nghĩ khác.

4. Luyện tập

1. Vẽ sơ đồ luận đề – luận điểm – lí lẽ – bằng chứng.
2. Theo tác giả, điều gì cản trở năng lực sáng tạo? Em có đồng ý không?
3. Kể một việc làm sáng tạo nhỏ của em hoặc bạn bè và ý nghĩa của nó.