Lớp 10 · Kết nối tri thức với cuộc sống · Thực hành tiếng Việt
Thực hành tiếng Việt: Sử dụng trích dẫn, cước chú và cách đánh dấu phần bị tỉnh lược
Mục tiêu bài học
- Phân biệt trích dẫn trực tiếp và trích dẫn gián tiếp.
- Biết trình bày cước chú và danh mục tài liệu tham khảo.
- Biết đánh dấu phần bị tỉnh lược khi trích dẫn.
- Có ý thức tôn trọng bản quyền, trung thực khi sử dụng tư liệu.
1. Trích dẫn
Trích dẫn là việc đưa lời nói, ý kiến của người khác vào văn bản của mình để làm bằng chứng, tăng sức thuyết phục.
| Cách trích dẫn | Cách trình bày | Ví dụ |
|---|---|---|
| Trực tiếp | Giữ nguyên văn, đặt trong dấu ngoặc kép, ghi nguồn | Thân Nhân Trung khẳng định: "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia". |
| Gián tiếp | Thuật lại ý bằng lời của mình, không dùng ngoặc kép, vẫn ghi nguồn | Theo Thân Nhân Trung, người tài là nền tảng làm nên sức mạnh của đất nước. |
2. Cước chú
Cước chú là lời chú thích đặt ở cuối trang (chân trang) hoặc cuối văn bản, dùng để:
- Giải thích từ ngữ, khái niệm khó, tên riêng nước ngoài.
- Ghi rõ nguồn của thông tin, câu trích dẫn.
- Bổ sung thông tin mà nếu đặt trong chính văn sẽ làm loãng mạch văn.
Cách làm: đánh số thứ tự ngay sau từ hoặc câu cần chú thích (ví dụ: [1]), rồi viết nội dung chú thích tương ứng ở chân trang.
Ghi tài liệu tham khảo: Tên tác giả, Tên tài liệu, Nhà xuất bản, năm xuất bản, trang (nếu có). Với tài liệu trên mạng: tên bài, tên trang, đường dẫn, ngày truy cập.
3. Đánh dấu phần bị tỉnh lược
Khi trích dẫn mà muốn lược bớt một phần không cần thiết, ta dùng dấu (…) hoặc […] đặt ở vị trí bị lược bỏ. Nhờ đó, người đọc biết đoạn trích không đầy đủ nguyên văn.
Ví dụ: "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia […] nguyên khí suy thì thế nước yếu mà thấp hèn."
Phần lược bỏ không được làm sai lệch ý của tác giả gốc.
4. Ghi nhớ
Trích dẫn chính xác + ghi nguồn đầy đủ + đánh dấu đúng phần lược bỏ = tôn trọng tác giả và tăng độ tin cậy cho bài viết của em.
5. Luyện tập
- Chuyển một câu trích dẫn trực tiếp trong bài học thành trích dẫn gián tiếp.
- Viết đoạn văn ngắn về sử thi Đăm Săn có một trích dẫn và một cước chú giải thích từ khó.
- Lập danh mục 3 tài liệu tham khảo (sách, bài báo, trang web) cho một đề tài về sử thi, trình bày đúng quy cách.
