Lớp 11 · Kết nối tri thức với cuộc sống · Đọc hiểu
Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài (Trích Vũ Như Tô – Nguyễn Huy Tưởng)
Mục tiêu bài học
- Nắm được những nét chính về Nguyễn Huy Tưởng và vở kịch Vũ Như Tô.
- Xác định hai xung đột chính của vở kịch.
- Phân tích nhân vật Vũ Như Tô và Đan Thiềm trong hồi cuối.
- Suy ngẫm về mối quan hệ giữa nghệ thuật và đời sống nhân dân.
1. Tìm hiểu chung
- Nguyễn Huy Tưởng (1912 – 1960): nhà văn, nhà viết kịch thành công với đề tài lịch sử: Đêm hội Long Trì, Vũ Như Tô, Bắc Sơn…
- Vở kịch Vũ Như Tô (viết năm 1943): bi kịch lịch sử 5 hồi, dựa vào sự kiện dưới triều Lê Tương Dực đầu thế kỉ XVI.
- Tóm tắt: kiến trúc sư thiên tài Vũ Như Tô bị vua Lê Tương Dực ép xây Cửu Trùng Đài. Ông từ chối, nhưng được Đan Thiềm khuyên mượn quyền lực, tiền bạc của vua để thực hiện khát vọng nghệ thuật. Việc xây đài khiến nhân dân lầm than. Quận công Trịnh Duy Sản nổi loạn, giết vua; thợ và dân đốt Cửu Trùng Đài, giết Vũ Như Tô và Đan Thiềm.
- Đoạn trích: hồi V — hồi cuối, cao trào và kết thúc bi kịch.
2. Hai xung đột của vở kịch
| Xung đột | Biểu hiện |
|---|---|
| Giữa nhân dân với tầng lớp thống trị | Nhân dân lầm than, nổi dậy chống vua quan ăn chơi xa xỉ |
| Giữa khát vọng nghệ thuật cao siêu với lợi ích thiết thực của nhân dân | Cửu Trùng Đài là đỉnh cao cái đẹp nhưng được xây bằng mồ hôi, xương máu của dân |
3. Đọc hiểu chi tiết
3.1. Vũ Như Tô
- Say mê nghệ thuật, muốn xây một công trình "tranh tinh xảo với hóa công" để tô điểm cho đất nước.
- Ngây thơ, tin mình trong sạch, không hiểu vì sao bị coi là tội nhân; đến phút cuối vẫn chỉ đau đớn cho Cửu Trùng Đài.
- Bi kịch: người nghệ sĩ có lí tưởng cao đẹp nhưng đặt nghệ thuật xa rời đời sống nhân dân, nên bị chính nhân dân phủ nhận.
3.2. Đan Thiềm
Người "mắc bệnh tài hoa", trân trọng tài năng; sáng suốt nhận ra nguy hiểm, khẩn thiết khuyên Vũ trốn đi để bảo toàn người tài. Đến cuối cùng vẫn lo cho Vũ hơn bản thân.
3.3. Cảnh kết
Cửu Trùng Đài bốc cháy, Vũ Như Tô bị dẫn đi xử tử. Tiếng kêu cuối cùng hướng về Cửu Trùng Đài là tiếng kêu đau đớn của cái đẹp bị hủy diệt. Lời đề tặng của tác giả để ngỏ câu hỏi: ai đúng, ai sai?
4. Tổng kết
- Nội dung: bi kịch của Vũ Như Tô; vấn đề mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống, lí tưởng và hiện thực.
- Nghệ thuật: tình huống kịch độc đáo; xung đột gay gắt; nhân vật khắc họa qua lời thoại giàu kịch tính; ngôn ngữ cô đọng.
Nghệ thuật chân chính cần gắn bó với cuộc sống và con người; tài năng chỉ trọn vẹn ý nghĩa khi hài hòa với lợi ích cộng đồng.
5. Luyện tập
- Theo em, Vũ Như Tô có tội không? Hãy nêu quan điểm và lí lẽ.
- Phân tích vai trò của nhân vật Đan Thiềm.
- Viết đoạn văn khoảng 150 chữ về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống của nhân dân.
