Viết: Nghị luận về việc vay mượn – cải biến – sáng tạo trong một tác phẩm văn học

1. Hiện tượng vay mượn – cải biến – sáng tạo

Nhiều tác phẩm văn học ra đời trên cơ sở tiếp nhận một tác phẩm, một chất liệu có trước (truyện dân gian, truyện nước ngoài, điển tích, ca dao…). Giá trị của tác phẩm mới nằm ở chỗ tác giả đã cải biến và sáng tạo những gì so với "nguyên mẫu". Ví dụ: Truyện Kiều (Nguyễn Du) với Kim Vân Kiều truyện; truyện truyền kì Việt Nam với truyện truyền kì Trung Quốc.

2. Yêu cầu của bài viết

• Giới thiệu tác giả, tác phẩm và vấn đề.
• Nhận diện phạm vi, tính chất của việc tiếp nhận ảnh hưởng (vay mượn cốt truyện, nhân vật, chất liệu, thể loại…).
• Phân tích, đánh giá các biểu hiện vay mượn trên từng phương diện.
• Phân tích, đánh giá những điểm cải biến, sáng tạo và ý nghĩa của chúng.

3. Dàn ý mẫu: chất liệu văn hóa dân gian trong đoạn trích Đất Nước (Nguyễn Khoa Điềm)

1. Mở bài: Nguyễn Khoa Điềm và trường ca Mặt đường khát vọng; vấn đề: chất liệu dân gian vừa quen thuộc vừa mới lạ.
2. Thân bài:
   • Phạm vi, tính chất: vận dụng phong phú chất liệu văn hóa dân gian.
   • Vay mượn: phong tục, lối sống (miếng trầu, tóc bới sau đầu, hạt gạo xay giã giần sàng…); ca dao, tục ngữ, truyền thuyết, cổ tích.
   • Cải biến, sáng tạo: không trích nguyên văn mà chỉ mượn ý, mượn tứ; đặt chất liệu dân gian vào mạch suy tư hiện đại để định nghĩa "Đất Nước của Nhân dân".
   • Đánh giá: làm nên chất trữ tình – chính luận độc đáo, gần gũi.
3. Kết bài: ý nghĩa của việc tìm hiểu sự vay mượn – cải biến; hướng khám phá tiếp.

4. Bảng tự kiểm tra