Lớp 12 · Kết nối tri thức với cuộc sống · Thực hành tiếng Việt
Thực hành tiếng Việt: Tác dụng của một số biện pháp tu từ trong thơ
Mục tiêu bài học
- Nhận diện các biện pháp tu từ thường gặp trong thơ.
- Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ trong ngữ cảnh cụ thể.
- Viết đoạn phân tích tác dụng biện pháp tu từ đúng cách.
- Vận dụng khi đọc hiểu và viết nghị luận về thơ.
1. Ôn lại các biện pháp thường gặp
| Biện pháp | Đặc điểm | Ví dụ trong bài học |
|---|---|---|
| So sánh | Đối chiếu sự vật này với sự vật khác có nét tương đồng | Bài thơ số 28: chuỗi so sánh đời em với ngọc, với hoa |
| Ẩn dụ, biểu tượng | Gọi tên sự vật này bằng tên sự vật khác có nét tương đồng; hình ảnh mang nhiều tầng nghĩa | Đàn ghi ta của Lor-ca: tiếng đàn – nghệ thuật, áo choàng đỏ – khát vọng tự do |
| Đối | Sắp xếp từ ngữ, vế câu cân xứng | Cảm hoài: đối giữa kẻ tầm thường gặp thời và anh hùng lỡ vận |
| Điệp | Lặp lại từ, cụm từ, cấu trúc | Tây Tiến: điệp từ "nhớ" tạo mạch cảm xúc |
| Chuyển đổi cảm giác | Dùng cảm giác của giác quan này để diễn tả giác quan khác | Đàn ghi ta của Lor-ca: tiếng đàn có màu, có hình |
| Nói giảm, nói tránh | Diễn đạt tế nhị điều đau thương | Tây Tiến: cách nói về sự hi sinh |
2. Cách phân tích tác dụng
Gọi tên biện pháp → chỉ ra từ ngữ, hình ảnh cụ thể → phân tích tác dụng về nội dung (gợi hình ảnh, cảm xúc, tư tưởng gì) → tác dụng về nghệ thuật (nhịp điệu, giọng điệu, ấn tượng) → liên hệ với chủ đề bài thơ.
Lưu ý: tránh chỉ nêu chung chung "làm câu thơ sinh động, hấp dẫn". Hãy nói cụ thể: sinh động ở đâu, hấp dẫn vì sao.
3. Luyện tập
- Phân tích tác dụng của phép đối trong hai câu thực của Cảm hoài.
- Tìm một hình ảnh chuyển đổi cảm giác trong Đàn ghi ta của Lor-ca và phân tích.
- Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) phân tích tác dụng của một biện pháp tu từ trong Tây Tiến.
