Lớp 10 · Kết nối tri thức với cuộc sống · Thực hành tiếng Việt
Thực hành tiếng Việt: Lỗi về mạch lạc và liên kết trong đoạn văn, văn bản
Mục tiêu bài học
- Hiểu khái niệm mạch lạc và liên kết.
- Nhận biết các phép liên kết: lặp, thế, nối, liên tưởng.
- Phát hiện dấu hiệu của lỗi mạch lạc, lỗi liên kết.
- Biết chỉnh sửa đoạn văn cho mạch lạc, chặt chẽ.
1. Mạch lạc và liên kết
- Mạch lạc: các câu, các đoạn cùng hướng về một chủ đề và được sắp xếp theo trình tự hợp lí (thời gian, không gian, nhân quả, từ khái quát đến cụ thể…).
- Liên kết: sự nối kết về hình thức giữa các câu, các đoạn bằng những phương tiện ngôn ngữ.
| Phép liên kết | Cách làm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Phép lặp | Lặp lại từ ngữ ở câu trước | Hiền tài… Hiền tài… |
| Phép thế | Dùng đại từ, từ đồng nghĩa thay thế | Thân Nhân Trung… Ông… |
| Phép nối | Dùng quan hệ từ, từ nối | tuy nhiên, vì vậy, ngoài ra |
| Phép liên tưởng | Dùng từ cùng trường nghĩa | trường học – thầy cô – bảng đen |
2. Các lỗi thường gặp
2.1. Lỗi mạch lạc
- Lạc chủ đề: có câu không liên quan đến ý chính của đoạn.
- Sắp xếp lộn xộn: các ý đảo trật tự, kết luận đặt trước lí lẽ, nhân quả không rõ.
Ví dụ lỗi: "Đọc sách giúp ta mở rộng hiểu biết. Thư viện trường em mới được sơn lại. Sách còn bồi dưỡng tâm hồn." → Câu 2 lạc chủ đề, cần bỏ.
2.2. Lỗi liên kết
- Thiếu phương tiện liên kết: các câu rời rạc như liệt kê.
- Dùng sai từ nối: "Bạn ấy học rất chăm. Vì vậy, điểm thi vẫn chưa cao." → quan hệ là tương phản: Tuy vậy, điểm thi vẫn chưa cao.
- Đại từ thay thế không rõ: "Lan gặp Hoa ở thư viện. Cô ấy đang đọc sách." → không rõ ai. Sửa: Hoa đang đọc sách.
3. Quy trình sửa
Xác định chủ đề của đoạn → loại bỏ câu lạc ý → sắp xếp lại các câu theo trình tự hợp lí → kiểm tra và bổ sung, thay thế phương tiện liên kết cho đúng quan hệ ý nghĩa.
4. Luyện tập
- Viết đoạn văn khoảng 150 chữ về tác hại của việc nghiện điện thoại, sử dụng đủ bốn phép liên kết và gạch chân chúng.
- Đổi bài với bạn, tìm và sửa lỗi mạch lạc, liên kết (nếu có).
- Chọn một đoạn trong văn bản Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, chỉ ra các phép liên kết được sử dụng.
